GŁOS O PRZYSZŁOŚCI GÓRNEGO ŚLĄSKA

GŁOS O PRZYSZŁOŚCI GÓRNEGO ŚLĄSKA

Rada Społeczna przy Arcybiskupie Metropolicie Katowickim wydała dokument zatytułowany “Głos o przyszłości Górnego Śląska” dotyczący kwestii związanych z restrukturyzacją górnictwa. Zachęcamy do lektury.

GŁOS O PRZYSZŁOŚCI GÓRNEGO ŚLĄSKA

Restrukturyzacja górnictwa już od kilku dekad jest elementem górnośląskiej
rzeczywistości. Jednak skala i tempo dyskutowanych obecnie projektów są
odbierane przez wielu mieszkańców Górnego Śląska jako zamiar destrukcji
przemysłu węglowego i zamach na śląską tożsamość. W tak skomplikowanej
sytuacji społecznej, od której rozwiązania zależą losy naszego regionu, Rada
Społeczna przy Arcybiskupie Metropolicie Katowickim zabiera głos w kwestii
przyszłości Górnego Śląska.
Rada nie rości sobie prawa do oceny czy do wskazywania jednoznacznych
rozstrzygnięć o charakterze technicznym. Pragnie jedynie zwrócić uwagę na
kilka ważnych kwestii, odnoszących się do zagadnień gospodarczych,
społecznych i kulturowych. Jest to głos podyktowany troską i nadzieją, który nie
zamierza ani odwoływać się do resentymentów, ani roszczeniowo domagać się
przywilejów. Stanowisko Rady Społecznej to wołanie z Górnego Śląska o
dialog i merytoryczną dyskusję nad przyszłymi losami regionu i jego
mieszkańców.
+++
Problem, przed którym stoją mieszkańcy Górnego Śląska, to nie tylko kwestia
przyszłości przemysłu wydobywczego i energetycznego, rozumianego jako
zespół urządzeń o charakterze technicznym, finansowym i organizacyjnym, lecz
przede wszystkim przekonanie, że planowane zmiany w niewystarczający
sposób łączą się z kompleksową restrukturyzacją całego regionu.
Restrukturyzacja górnictwa nie powinna być celem, lecz istotnym narzędziem i
okazją do szerszej refleksji nad przyszłością całego Śląska.
Mimo ogromnej skali dotychczasowych reform górnictwa na Górnym Śląsku
można mówić o pozytywnych aspektach rewolucji postindustrialnej, która już
dokonała się w regionie. Chociaż w ostatnich latach znaczenie przemysłu
wydobywczego systematycznie maleje, to jednocześnie rozwijają się
alternatywne gałęzie przemysłu. To zjawisko widoczne jest również w
zmieniającym się krajobrazie górnośląskim, w którym obok szybów kopalń
coraz częściej pojawiają się znaki znanych marek europejskich i globalnych, jak
również dynamicznych i nowoczesnych firm krajowych. Doświadczenie
ostatnich dziesięcioleci wskazuje, że przynajmniej w aspekcie tworzenia
nowych, niezbędnych kompetencji mieszkańcy Górnego Śląska konstruktywnie

odczytali i wykorzystali szanse, które niosły przekształcenia. Jednak planowana
restrukturyzacja regionu powinna być poprzedzona procesami inwestycyjnymi
w nowe technologie, tworzeniem nowoczesnych centrów wzdłuż ciągów
komunikacyjnych, wsparciem dla lokalnych inicjatyw, ułatwieniami
administracyjnymi, aby ten kapitał ludzkiej przedsiębiorczości nie został
zmarnowany, lecz pomnożony.
Dzisiaj Kościół podziela troski przede wszystkim ludzi znajdujących w
górnictwie i w branżach z nim powiązanych podstawowe źródła utrzymania.
Oni zaś obawiają się tego, czego nie znają lub nie rozumieją. Skomplikowane
pojęcia z obszaru ekonomii, gospodarki czy biznesu (np. ustabilizowanie
rentowności i płynności finansowej przez dostosowanie produkcji do potrzeb
rynku, kontynuacja integracji górnictwa z energetyką, zapewnienie pokrycia
krajowych potrzeb, inwestycje w dotarcie do nowych złóż, poprawa
efektywności wydobycia etc.) nie są kluczem do zrozumienia transformacji,
której mieszkańcy Górnego Śląska powinni być podmiotem, a nie przedmiotem.
Każda, nawet najtrudniejsza reforma jest możliwa do przeprowadzenia pod
warunkiem społecznej zgody co do jej celów i etapów realizacji. Tego
wymagają także zasada poszanowania godności człowieka i status obywatela.
Pragniemy wskazać, że obecnie skala i czas oddziaływania społecznego
planowanych zmian w sektorze górnictwa węgla kamiennego i w całym regionie
nie są powszechnie znane. Tymczasem to właśnie trudny do oszacowania koszt
koniecznych zmian społecznych jest jedną z tych kwestii, które najbardziej
niepokoją mieszkańców Górnego Śląska. Stąd postulat o większą dostępność i
przystępność programów dla sektora górnictwa węglowego i dla regionu oraz
ich korekt i uaktualnień. Wraz z końcem wydobywania węgla kamiennego,
wokół którego przez ostatnie 200 lat zbudowana została tożsamość Górnego
Śląska i jego mieszkańców, czeka nas przecież także głęboka przemiana
kulturowa, która dotyka tak ważnego dla mieszkańców regionu etosu sumiennej
pracy, rzetelności, solidarności i wytrwałości w przeciwnościach oraz
umiłowania rodziny i wiary.
Oczywiście ten kod etyczny mieszkańców regionu również podlega ewolucji, a
nieraz także destrukcji. Jednak Rada przestrzega przed manipulacją w
przestrzeni śląskich wartości, co w medialnych przekazach nie jest niestety
rzadkością. Na przykład w środkach masowego komunikowania nadal
podtrzymywane są stereotypowe wyobrażenia mieszkańców Górnego Śląska –
górników, chociaż multispecjalizacja stała się już faktem, a kolejne generacje
realizują się w przestrzeniach nauki, kultury, sztuki, sportu, informatyki oraz
wielu innych zawodów związanych z nowoczesnym przemysłem.
W związku z tym pragniemy zwrócić się do mediów zarówno krajowych,
regionalnych, jak i lokalnych, aby informując, rzetelnie wypełniały swoje
powinności w tym zakresie i pamiętały o wartości misji społecznej i kulturowej,

do której są powołane. Poszerzenie kompetencji pracowników, wspieranie i
rozwój czystych technologii węglowych, innowacyjność i poprawa
bezpieczeństwa w kopalniach, dywersyfikacja przemysłowego wykorzystania
węgla kamiennego, lecz także inicjowanie i prowadzenie debat nad przyszłością
Górnego Śląska w Polsce i Europie, propagowanie aktywności w przestrzeni
społeczeństwa obywatelskiego oraz jasne formułowanie wyobrażeń, marzeń i
postulatów to tematy do dobrej publicystyki, na które Rada pozwala sobie
zwrócić uwagę dziennikarzy i redaktorów.
Warto także podkreślać potencjał edukacyjny śląskich uniwersytetów i szkół
wyższych. Kierunki kształcenia są ciągle dostosowywane do wymogów
współczesnej gospodarki. Niezależnie od tego śląskie uczelnie wyższe
wymagają jeszcze znacznego wsparcia finansowego, porównywalnego do
innych ośrodków akademickich w kraju. Taką diagnozę stawia także Strategia
Rozwoju Województwa Śląskiego konsultowana niedawno przez Radę
Społeczną.
Z wielu względów o charakterze globalnym, krajowym i regionalnym
restrukturyzacja przemysłu węglowego przez jego wygaszanie wydaje się
nieuchronna. Jednak w imię sprawiedliwości, solidarności i zrównoważonego
rozwoju proces ten należy mocniej połączyć z procesem wsparcia dla gmin
górniczych, tak aby miasta powstałe na węglu i dla węgla, jako rekompensatę za
ponoszone koszty i straty (także te ekologiczne) otrzymały postindustrialną
infrastrukturę do wykorzystania na cele naukowe, edukacyjne, społeczne,
kulturalne i komercyjne.
Odpowiedzialne oszacowanie skali, zaplanowanie i przeprowadzenie procesu
zmian należy do zadań administracji państwowej jako właściciela sektora
węglowego. Jak każdy odpowiedzialny właściciel powinna ona zatroszczyć się
nie tylko o pomnażanie dobra mierzonego wartościami ekonomicznymi.
Odpowiedzialność ta rozszerza się również na materialne i niematerialne dobra
kultury, wytworzone przez wieloletnie funkcjonowanie przemysłu górniczego
na terenie Górnego Śląska.
Szczególnym podmiotem tejże odpowiedzialności są ludzie. W tym wymiarze
pomnażanie dobra wspólnego polega na zapewnieniu możliwości inwestycji
tzw. kapitału ludzkiego, uwolnionego na skutek restrukturyzacji przemysłu
węglowego, w taki sposób, aby korzyści dla społeczności dotkniętej tą zmianą
były większe niż w przypadku kontynuacji działania tego przemysłu w obecnym
kształcie.
Odpowiedzialne zaplanowanie i przeprowadzenie zmian wymaga rzetelnego
opracowania i konsekwentnego wcielenia w życie kilku programów:
1) zagospodarowania uwolnionych na skutek restrukturyzacji zasobów z
uwzględnieniem niezbędnych kapitałów, inwestycji i kompetencji,
2) przebudowy tych kompetencji, 3) stymulacji służących rozwojowi inwestycji

w nowoczesnych sektorach gospodarki na terenie Górnego Śląska z
uwzględnieniem walorów regionu i społeczności lokalnej, 4) wsparcia dla osób
wykazujących trudności lub niezdolnych do podjęcia nowych zadań i nowych
ról oraz 5) istotnego wsparcia dla śląskich uczelni wyższych.
Sukces społeczny i ekonomiczny procesu przekształceń na Górnym Śląsku
może i powinien stać się stymulatorem rewolucji postindustrialnej w naszym
kraju, a jego warunki to: 1) upowszechnienie wiedzy o celach i poszczególnych
etapach planowanych przekształceń, 2) ich ewolucyjne wprowadzanie w życie
(długofalowe rozłożenie realizacji w czasie) oraz 3) konsensus polityczny,
gwarantujący kontynuację zaplanowanych zmian, konsekwencję i właściwe
wykorzystanie środków na ich przeprowadzenie.
+++
Rada Społeczna apeluje do rządzących naszym krajem o odpowiedzialne
przeprowadzanie procesu zmiany i wyraża nadzieję, że zagrożenia czy konflikty
mogą zostać nie tylko zażegnane, ale przekute w szansę przede wszystkim dla
tych, którzy dziś najbardziej się obawiają o przyszłość swoją i własnych rodzin.
Apeluje także do parlamentarzystów reprezentujących wielomilionowa rzeszę
mieszkańców Górnego Śląska o aktywny udział, w łączności z wyborcami, w
procesach legislacyjnych dotyczących przyszłości regionu, a tym samym o
roztropne zarządzanie i rozporządzanie procesem nieuchronnej zmiany.
Rada kieruje apel do samorządowców, zwłaszcza gmin i powiatów górniczych,
o konsekwentną współpracę w przekształcaniu nieruchomości
postindustrialnych na cele stymulujące rozwój lokalny i otwartość na nowe
inwestycje, przygotowanie pod nie terenów i ułatwienia dla inwestorów.
Konieczna jest również właściwa polityka senioralna.
Rada Społeczna apeluje także do strony społecznej – do związków
zawodowych, by zachowały świadomość, że w świetle katolickiej nauki
społecznej ich obowiązkiem jest nie tylko obrona praw pracowniczych, lecz
także partycypacja, konstruktywne włączenie się w programy restrukturyzacji i
modernizacji.
W perspektywie obchodów 100-lecia powstań śląskich i włączenia w 1922 roku
części Górnego Śląska w granice odrodzonej Polski warto pamiętać, że przed
wiekiem był to jeden z najnowocześniejszych regionów przemysłowych Europy,
bogaty nie tylko w zasoby naturalne, lecz przede wszystkim w ludzi, których
wiara, duma, godność, wyobraźnia, kreatywność i etos pracy są do dziś mocnym
fundamentem tożsamości kolejnych pokoleń. Pamięć o tym wyznacza nam
sposób myślenia i troski o przyszłość Górnego Śląska.


Rada Społeczna przy Arcybiskupie Metropolicie Katowickim

Katowice, 21 września 2020 roku